را از مادر بى پدر آفريدم من آنچه خواهم چنان كه دانم بيافرينم به حسب مصلحت ، و بندگان مرا در اين پردهء غيب بار نيست . و اگر ايشان را شبهت از آن جاست ( 1 ) كه خرق عادت بود كه من خلق آفرينم از مادر تنها بىپدر ، من بر همه چيز قادرم و آن كه بر همه چيز قادر بود هيچ نوع از انواع مقدورات او بر او متعذّر نبود . آنگه آن محال و تمنّاى باطل ( 2 ) و گفتار هذيان كه هر دو گروه ، اعنى جهودان و ترسايان گفتند ، حكايت كرد با رسول - عليه السّلام . جهودان و ترسايان گفتند : ما پسران خداييم و دوستان اوييم . عبد اللَّه عبّاس گفت : سبب نزول آيت آن بود كه چون رسول - عليه السّلام - ايشان را بترسانيد به عقاب خداى ، گفتند : يا محمّد چه ترسانى ما را كه ما اگر چه بسيار گناه كنيم خداى ما را عقوبت نكند كه ما پسران اوييم و دوستان اوييم ! سدّى گفت : دعوى كردند كه خداى وحى كرد به يعقوب « إنّ ولدك بكرى من الولد » فرزندان تو اوّل فرزندان منند من ايشان را بيشتر از چهل روز به دوزخ بدارم ( 3 ) چندانى كه از گناه پاك شوند و آتش گناه ايشان بخورد . آنگه منادى ندا كند كه بيرون آيد ( 4 ) هر ختنه كرده را ( 5 ) از فرزندان يعقوب . ما را بيرون آرند عند آن ، فذلك قوله : لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً ( 6 ) . حسن بصرى گفت : اين بر سبيل مبالغت گفتند و معنى آن كه ما به خداى نزديكيم چنان كه فرزند به پدر و خداى بر ما چنان مهربان است كه پدر بر فرزند ، ما را عقوبت نكند . امّا ترسايان چون اعتقاد كرده بودند ( 7 ) كه عيسى پسر خداست - تعالى اللَّه عن ذلك علوّا كبيرا - و عيسى را از خود شناختند ( 8 ) گفتند : * ( نَحْنُ أَبْناءُ اللَّه ) * ، بر آن معنى كه چون پدر عيسى باشد بمثابت آن باشد كه پدر ما بود كه ما از يك جنسيم چنان كه قبيلهء هذيل را « شعراء هذيل ( 9 ) » خوانند و اگر چه همه شاعر نباشند و عرب

--> ( 1 ) . مر : در آن جاست . ( 2 ) . آج ، لب ، مر ، لت : و تمنّا باطل بود . ( 3 ) . تب ، آج ، لت : ندارم . ( 4 ) . تب : آييد ، آج ، لب : آى ، مر ، لت : آريد . ( 5 ) . تب : ندارد . ( 6 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 80 . ( 7 ) . آج ، لب ، لت : اين اعتقاد كرده بودند ، مر : چون اين اعتقاد كردند . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مت : مىشناختند . ( 9 ) . اساس و مت : شعر هذيل ، مر : شعر الهذيل ، با توجه به وز و ديگر نسخه‌ها تصحيح شد .